على زمانى قمشه اى
80
هيئت و نجوم اسلامى ( فارسي )
خوارزم گفته شده و او را موسى بن شاكر خوارزمى نيز ناميدهاند . زندگى موسى بن شاكر را هالهاى از افسانه فرا گرفته است . بنا به گفته قفطى موسى نخست راهزن بود ولى از اين كار توبه كرد ، ابن عبرى نيز به اين حكايت اشارهاى كرده است ولى نوشته قفطى دربارهء او و احترام مأمون به وى تناقضآميز بهنظر مىرسد . از زمان تولد سه فرزند موسى ، محمد و احمد و حسن اطلاعى در دست نيست ، موسى بن شاكر خود منجم مأمون بود و لذا راهيابى فرزندان او به دربار مأمون نيز از طريق مناسبات نزديكى كه موسى با خليفه داشت صورت گرفت ، با مرگ موسى بن شاكر در زمان خلافت مأمون بنى موسى كه خردسال بودند تحت سرپرستى مأمون به فراگيرى علوم در « بيت الحكمة » پرداختند . مأمون نخست اسحاق بن ابراهيم مصعبى و سپس يحيى بن ابى منصور را به سرپرستى ايشان گمارد . احمد يوسف الحسن با توجه برخى قرائن چنين نتيجه گرفته است كه بنو موسى در اوايل خلافت مأمون بين هفت تا ده سال و در پايان خلافت او بين 27 تا 30 سال داشتهاند . به نوشته قفطى اين برادران در نوجوانى و حين علمآموزى در زمان مأمون وضع مادى مناسبى نداشتند امّا پس از آن و بهويژه در زمان خلفاى پس از مأمون صاحب ثروت و نفوذ فراوان شدند بهطورىكه درآمد سالانه محمد در بغداد و فارس و دمشق و ديگر جاها به حدود چهارصد هزار دينار و درآمد احمد به حدود هفتادهزار دينار مىرسيد . اين سه برادر در فعاليتهاى علمى با يكديگر همكارى داشتند ، در اين ميان محمّد علاوه بر كارهاى علمى به سياست نيز گرايش داشت و عاقبت از